KARS KÜLTÜRÜNE BÖYLE SAHİP ÇIKILIR

KARS KÜLTÜRÜNE BÖYLE SAHİP ÇIKILIR

Kahramanlar vardır yurt kurtarır. Kahramanlar vardır insan kurtarır. Kahramanlar vardır kültürünü yarınlara aktarıp unutulmaktan kurtarır. Doğduğu ve doyduğu topraklara minnet duyar, yaptığı hizmetle vefa borcunu öder.

İşte bu kahramanlardan biri Mehmet Fahrettin Kırzıoğlu, biri Saim Sakaoğlu, biri Salih Şahin, biri Metin Turan, biri de Anadolu Ozanlık Gelenekleri adlı radyo programının yapımcısı Murtaza Çiçek’tir.

Diğerleri gibi Çiçek’inde ozanlık kültürüne hizmeti yıllardan beridir sürüyor. Kars’ın yetiştirdiği ve yaşadığı dönemde “Âşıklar Sultanı” olarak kabul edilmiş Tüccari hakkında kitap çalışması devam ediyor.

Kendisinden önce Kars ve Doğu Anadolu Bölgesi kültürüne hizmet etmiş kahramanlardan Prof. Dr. Mehmet Fahrettin Kırzıoığlu, Emekli Öğretmen-Müzisyen-Araştırmacı Yazar Salih Şahin ve Yayıncı-Şair-Halkbilimci Metin Turan’ın kaynaklarından beslenerek yöremiz ozanlarından ve kahramanlarından Köroğlu’nu tanıttı.

Bu tanıtım 4 Nisan 2016 Pazartesi günü gündüz saat: 10.00 ile gece saat: 22.00 de bir saatlik bir süre içerisinde efsaneleşmiş ve kahramanlaşmış ozan Köroğlu hakkında bilgi verilerek türküleri sunuldu.

Tarihi kaynaklara dayanarak hazırlanan programda Köroğlu hikâyelerinin ve türkülerinin en çok Doğu Anadolu’da derlendiği, bizzat Kars’tan derlendiği işlendi. Kars, Sarıkamış ve Kağızman’da Köroğlu’na ait tarihi yapıların varlığından bahsedildi.

Köroğlu’nun Bolu ile alakası olmadığı, Pavli Bey adında bir bey adının Bolu Bey olarak değişikliğe uğraması sonucu böyle bir sonuca maruz kalındığı açıklandı.

Yapımcı Murtaza Çiçek’in Anadolu Ozanlık Gelenekleri adlı radyo programı her hafta bir ozanların tanıtımı ile devam edecek. Bu kültüre emeği geçenleri saygıyla sevgiyle yad ediyorum. Yaşayanlara sağlıklı uzun ömürler diliyorum.

Yazımı Salih Şahin’in Ozanlık Gelenekleri ve Doğulu Saz Şairleri adlı kitabında yer alan Köroğlu’nun hayatı hakkında ki bilgileri ve bir şiirini sunarak noktalıyorum.

KÖROĞLU

Halk hikâyesi kahramanı ve halk şairidir. Bazı hikâyelerde İranlı, Azerbaycanlı, Erzincanlı, Erzurumlu ve Karslı olarak gösterilmektedir.
Köroğlu kolları olarak bilinen ve derlenen hikâyeler Kuzey Doğu Anadolu bölgesinde ve özellikle Kars bölgesinde yaygınlık kazanmıştır. Doğu’nun birçok yerinde özellikle Aras Havzasında ve Kars muhitinde Köroğlu’na ait birçok kale, yer adı ve semt isimleri bulunmaktadır.
Eski kaynaklardan yararlanan Karslı Tarihçi Prof. Dr. Mehmet Fahrettin Kırzıoğlu Köroğlu’nun vatanını şöyle açıklamıştır:
Kun yabguları sülalesinden gelme olup, Oğuznameler’de Kara-Kona, Ermenice metinlerde ise, başbuğları Mamak’ın adıyla “Mamıkonyan Satrap Ailesi” diye gösterilen aile, Murat boylarını, Sasan’lı İran’a karşı korumuştur.
İşte bu aile Arpçayı ve Yukarı-Aras boyunda da hâkim olmuş ve sonraları Karakoyunlu Türkmenleri olarak ortaya çıkmıştır. Bu yüzden halk arasında Köroğlu’nun yeri hep Yukarı-Aras üzerinde ve en çok Kars ilinde gösterilmektedir.
Sarıkamış’ta Köroğlu köyü ve Köroğlu Kalesi, Susuz’da Kiziroğlu köyüne adı veren Kiziroğlu Mustafe Bey türküsü ve kavgası, Tuzluca’da Köroğlu’ndan ad alan Takultu-Tekaltı, Ağrı’da ki Köroğlu Darı, Kars ahalisinin çocuklarına koydukları Köroğlu adları, Kağızman Morpet Deresi’ndeki Köroğlu Kalesi, Kağızman Demirkapı’daki Köroğlu Taşı, Kağızman güneyinde Köroğlu’nun atıyla birlikte kırklara karıştığı Kırklar Meydanı, Köroğlu’nun atının babasının çıktığı Çengilli Gölü, Kağızman’da anlatılan Köroğlu kolları ve bu kollardan Al At, Dor At, Kır At adlı hikâye ve bütün bunlar Köroğlu’nun doğup yaşadığı, devran sürdüğü muhit olarak bilinmekte ve Köroğlu’nun doğulu olduğunu ispatlamaktadır.

Köroğlu’nun Kars ve Kağızman civarında oluşuna önemli bir kanıt daha mevcuttur. Oğuzların, Sasanilere karşı Mamıkonlular idaresinde giriştiği milli mücadele sırasında, Kağızman’ın batısında ve Aras’ın sağındaki bir derenin yukarısında bulunan Kaput Kalesi büyük sığınaklardan birisi olmuştur. Mamıkonlu Türkmenleri ateşe tapan Sasaniler’e karşı bu kalede mücadele etmişlerdir. İşte bu mücadele destanlaşarak Köroğlu kollarına dönüşmüştür.
Kağızman’ın Kuloğlu güneyindeki Mamakan Dağı da günümüze değin Mamıkonlu Türkenleri’nin adıyla anıla gelmiştir.
Destan kahramanı olan Köroğlu’nun Bolu ile alakası ve Bavli / Pavli adlı pehlivanla karşılaşması, Sasaniler ile düşman Bizansılar çağına aittir. Anadol Köroğlu rivayetlerinde, “Bingöl’den doğup gelen Kağızman Demirkapı muhitinden akan suyun Aras Nehri’ne karıştığı yerden üç sihirli köpüğü içmiş, Pasin, Kars bölgelerinde başkaldırmış ve Acem Şahı’ndan öcünü almış olarak bildirilmektedir. Erzurum söylentileri de onu Kars’ta torunları bulunan Kara – Konak Mamıkonoğlu ailesinden diye tanıtıyor.
Köroğlu’nun Karslı, Kağızmanlı oluşuna, Kuloğlu köyü güneyindeki Mamakan Dağı’nın adı, Kötek köyü Morpet Deresi’ndeki Köroğlu Kalesi, Demirkapı sağındaki Köroğlu Taşı, Kağızman Panavas köyü üzerindeki Kırklar Meydanı, Köroğlu’nun atının anasıyla çiftleşen aygırın çıktığı Çengilli Gölü, atının otlağı ve yaylağı olan Aladağ gibi yerler önem kazandırmaktadır.
Kırzıoğlu’nun dayandığı kaynaklar neticesinde Köroğlu’nun Mamıkon Satrab Ailesi’ne mensup olduğu ve bu ailenin savaş destanlarının 16. ve 17. yüzyıllarda Anadolu’ya yayılırken yerli kılığa bürünerek ortaya çıktığı vurgulanmaktadır. Tarihi olaylarla da beslenen destan şiirlerle süslenerek Köroğlu Kolları olarak yıllarca halk ozanlarının dilinde anlatıla gelmiştir. Tarihi kaynaklar, semt, adları, kalıntılar ve Kars civarında anlatılan hikâyeler ışığında Köroğlu’nun doğulu bir halk kahramanı, halk şairi olduğu söylenmekte, yine bu civarda atı ile birlikte kırklara karışarak dünyasını değiştiği bilinmektedir.

Yaşadığı dönemde ağaların, beylerin, halka ettiği zulme, zalimlerin mazlumlara ettiği haksızlığa karşı çıkarak kahramanlıklar gösteren, keleşler toplayarak zulme başkaldıran ve kahramanlık destanları yazan Köroğlu’nun bir şiiri:

KİZİROĞLU MUSTAFA BEY

Bir hışmınan geldi geçti
Kiziroğlu Mustafa Bey
Bu dağları deldi geçti
Kiziroğlu Mustafa Bey

Vay ben ona eş olaydım
Anadan on beş olaydım
Keşk’onla kardaş olaydım
Kiziroğlu Mustafa Bey

Bir atı var ala paça
Mecel vermez kırat kaça
Az kaldı ortamdan biçe
Kiziroğlu Mustafa Bey

Hay edende haya teper
Huy edende huya teper
KÖROĞLU’nu suya teper
Kiziroğlu Mustafa Bey

Yorumlar

Yorum yazabilmek için giriş yapın. Henüz kayıt olmadıysanız yeni hesap oluşturun.
Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu sen yap!